Phần lớn tranh cãi về điều kiện thương mại không phải về rủi ro, mà về một dòng trong hoá đơn mà bên này tưởng bên kia đã trả. Đây là bảy câu hỏi chúng tôi làm rõ trước khi ra báo giá, theo đúng thứ tự khách thường hỏi.
Câu 1: một chuỗi có mấy khối chi phí?
Năm khối, và hai bên nên gọi cùng tên: đầu đi (lấy hàng, khai xuất, phí cảng, xếp tàu), vận tải chính (cước, nhiên liệu, phụ phí), cảng đến (phí cảng, chứng từ, chassis, đặt lịch), thông quan (đại lý, thuế, VAT nhập khẩu, bảo lãnh) và giao tận cửa (vận tải nội địa, thang nâng, giao vào nhà, chờ). Điều kiện thương mại chỉ trả lời một việc: trách nhiệm của bạn dừng ở khối nào.
Câu 2: FOB, người mua bắt đầu trả từ đâu?
Từ lan can tàu: người bán trả mọi thứ để hàng lên tàu, gồm khai xuất khẩu, phí cảng và xếp hàng tại cảng đi. Sau đó người mua đặt chỗ, trả cước chính, mua bảo hiểm, trả phí cảng đến, thông quan và giao hàng. Một điểm thực tế: vài hãng tàu vẫn xuất hoá đơn THC cảng đi cho người mua dù hợp đồng đúng, nên hoá đơn trông như sai.
Câu 3: CIF, cước và bảo hiểm đi tới đâu?
Tới cảng đích, không tới cửa. Người bán trả cước và bảo hiểm, nhưng mức bảo hiểm thường là tối thiểu (ICC C), loại trừ nhiều tổn thất mà chủ hàng tưởng được bồi thường. Rủi ro vẫn chuyển khi hàng lên tàu, nên tổn thất giữa biển là của người mua, dù cước do người bán trả. Dỡ hàng, phí cảng đích, thông quan và giao tiếp theo là của người mua.
Câu 4: Ranh giới DDP và DAP ở đâu?
Ở tờ khai nhập khẩu. Cả hai giao đến địa điểm chỉ định và đều đặt phí cảng đích lên người bán; khác ở chỗ DDP người bán thông quan và trả thuế, VAT nhập khẩu, còn DAP người mua là nhà nhập khẩu và trả. Báo giá ghi “DDU, đã gồm thuế” thực chất là DDP với tên cũ — hãy hỏi tên ai đứng trên tờ khai.
Câu 5: Các khoản phụ tại cảng đích ai trả?
Chassis, phí qua cổng, phí đặt lịch, thang nâng, giao vào nhà và thời gian chờ đi theo điểm giao, không theo cước. Trong FOB và CIF là của người mua; trong DAP và DDP là của người bán. Vì vậy giá DDP có thể cao hơn 20% mà vẫn rẻ hơn khi cộng hoá đơn của người mua. Dù điều kiện nào, hãy ghi rõ “gồm / không gồm” từng dòng.
Câu 6: Lưu bãi, kiểm hoá, lưu kho của ai?
Theo nguyên nhân, không theo điều kiện. Kiểm hoá do khai sai, trị giá không đúng hoặc thiếu chứng từ thuộc về bên làm chứng từ. Lưu kho do lấy hàng muộn thuộc về bên phải lấy. Thời gian miễn phí do hãng tàu và cảng quy định, phía đến thường ngắn hơn chủ hàng tưởng. Đừng lẫn hai loại: demurrage là container lưu trong cảng, detention là container lưu ngoài cảng — hai hoá đơn, hai đồng hồ.
Câu 7: Viết báo giá thế nào để khỏi tranh cãi?
Một trang, năm khối, mỗi dòng ghi rõ gồm hay không gồm, kèm địa điểm chỉ định và phiên bản Incoterms (2020). Nếu điều kiện bị ghép — FOB đến cảng và DAP đến cửa — hãy viết thành hai hợp đồng, hai điểm trách nhiệm, đừng viết một câu rồi chia đôi.
Ranh giới chi phí trong một bảng
| Khối chi phí | FOB | CIF | DAP | DDP |
|---|---|---|---|---|
| Lấy hàng tại xưởng, khai xuất | Người bán | Người bán | Người bán | Người bán |
| Phí cảng đi và xếp tàu | Người bán | Người bán | Người bán | Người bán |
| Vận tải chính | Người mua | Người bán | Người bán | Người bán |
| Bảo hiểm vận chuyển | Người mua | Người bán (mức tối thiểu) | Người bán, theo thoả thuận | Người bán, theo thoả thuận |
| Cảng đích, chassis, đặt lịch | Người mua | Người mua | Người bán | Người bán |
| Khai nhập, thuế và VAT nhập khẩu | Người mua | Người mua | Người mua | Người bán |
| Vận tải nội địa và dỡ hàng | Người mua | Người mua | Người bán | Người bán |
| Kiểm hoá hoặc lưu kho do khai sai | Bên làm chứng từ | |||
Đang so hai báo giá mà không rõ bên nào gồm gì? Gửi cả hai qua WhatsApp kèm điểm đi, điểm đến và trị giá hàng; chúng tôi đánh dấu ranh giới chi phí và nói bên nào rẻ hơn khi đến cửa.