Tháng Tám vừa rồi, một nhà máy nội thất ngoài trời ở Bình Dương, Việt Nam, gửi hai container 40HQ ghế từ TP.HCM đi Los Angeles qua Hồng Kông. Hàng không có vấn đề gì: hoá đơn đúng, packing list đúng, gỗ không thuộc diện hạn chế, thuế nộp đủ. Vậy mà container vẫn bị giữ ở cảng chín ngày. Nguyên nhân chỉ là một ô trên ISF — tên nhà sản xuất — khai tên công ty thương mại Hồng Kông thay vì nhà máy thực sự làm ra lô ghế đó.
Không ai giấu gì. Tờ khai chỉ đơn giản là không khớp với hoá đơn và giấy chứng nhận xuất xứ mà hải quan đọc bên cạnh. Lỗi ISF thường có hình dạng như vậy: không phải lời nói dối, mà là hai dữ liệu lệch nhau.
Quy tắc, trong một đoạn
Trước khi hàng được xếp lên tàu tại cảng nước ngoài, nhà nhập khẩu phải khai mười yếu tố dữ liệu cho hải quan Hoa Kỳ, sớm hơn giờ xếp hàng ít nhất 24 giờ. Hai yếu tố còn lại do hãng tàu khai: sơ đồ xếp hàng trên tàu và thông điệp trạng thái container. Mười yếu tố gồm: tên và địa chỉ nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp, người bán, người mua, bên nhận hàng, địa điểm đóng container, đơn vị gom hàng, số nhà nhập khẩu, số người nhận hàng, nước xuất xứ, và sáu số đầu của mã HTS.
Thường đại lý hải quan là người nộp tờ khai, nhưng dữ liệu đến từ bên bán. Chính chỗ tách này là nơi phần lớn rắc rối ở Đông Nam Á bắt đầu.
Ba ô hay sai từ Thái Lan và Việt Nam
- Nhà sản xuất. Nghĩa là nhà máy, không phải nhà xuất khẩu và không phải công ty thương mại. Trong vụ Bình Dương, nhà máy là nhà sản xuất, công ty Hồng Kông là người bán, cả hai đều phải có trên tờ khai nhưng ở hai ô khác nhau. Nếu chuyển sản xuất sang nhà máy thứ hai, phải sửa tờ khai trước khi xếp hàng.
- Địa điểm đóng hàng. Là kho hoặc CFS nơi container thực sự được đóng, không phải cảng khởi hành. Một booking ở Laem Chabang ghi cảng thay vì kho nhà máy ở Rayong là lệch dữ liệu, dù mọi ô khác đều đúng.
- HTS. ISF dùng sáu số, tờ khai nhập dùng mười số. Một nhà máy điện tử ở Rayong khai mã sáu số không còn khớp với mã mười số mà đại lý dùng khi làm thủ tục, container bị kéo đi kiểm tra mà không tìm ra gì. Thời gian chết tốn hơn phần chênh thuế rất nhiều.
Hai con số phía sau quy tắc
Mỗi lần vi phạm bị phạt 5.000 USD tiền bồi thường ấn định mỗi lô, và hải quan có thể từ chối xếp hàng hoặc giữ hàng cho đến khi tờ khai được sửa. Hoá đơn gửi cho nhà nhập khẩu ghi nhận. Với lô DDP, người đó là đại lý giao nhận của bên bán, và chi phí quay lại trong báo giá lần sau — nên lỗi ISF hiếm khi là chi phí một lần.
Mốc 24 giờ tính thế nào khi có chuyển tải
Đồng hồ bắt đầu từ lúc xếp hàng lên tàu đầu tiên, không phải lúc đến Hoa Kỳ. Từ TP.HCM hay Laem Chabang mà chuyển tải ở Hồng Kông hay Singapore thì chặng đầu chính là hạn chót, sớm hơn phần lớn người gửi hàng tưởng. Tuyến thẳng đến bờ tây rộng rãi hơn, nhưng không rộng hơn quy tắc. Tờ khai này cũng áp dụng cho hàng gửi sang Hoa Kỳ để sửa chữa rồi quay lại — tuyến mà các nhà xuất khẩu điện tử Thái Lan và Việt Nam dùng nhiều hơn họ nghĩ.
Tờ giấy một trang nhà máy nên gửi
| Ô | Thường bị khai thành | Nên là | Lấy từ đâu |
|---|---|---|---|
| Nhà sản xuất | Nhà xuất khẩu hoặc công ty thương mại | Nhà máy thực sự sản xuất | Giấy phép nhà máy |
| Địa điểm đóng hàng | Cảng khởi hành | Kho đã đóng container | Packing list, ảnh đóng hàng |
| HTS | Mã đủ mười số | Sáu số đầu | Ý kiến phân loại |
| Số nhà nhập khẩu | Mượn của đối tác | Số của chính nhà nhập khẩu ghi nhận | Nhà nhập khẩu ghi nhận |
Gửi tờ giấy đó cùng lúc đặt chỗ và đối chiếu với bản nháp vận đơn trước giờ cắt máng, tờ khai sẽ không còn là rủi ro. Mười phút, rẻ hơn chín ngày thả neo.
Nói thẳng từ bàn làm việc: ISF không phải tờ khai hải quan và không quyết định thuế. Nó quyết định container có lên đúng chuyến tàu bạn đã đặt hay không. Hãy xem nó là chứng từ đặt chỗ chứ không phải chứng từ thông quan, và nó sẽ thôi làm người ta bất ngờ.
Trước lô Đông Nam Á đi Hoa Kỳ tiếp theo, gửi cho chúng tôi qua WhatsApp tên và địa chỉ nhà máy, kho đóng hàng, sáu số HTS và con tàu bạn nhắm tới. Chúng tôi sẽ đối chiếu với bản nháp vận đơn trước khi cửa sổ khai báo đóng lại.